خزان

چند روز پیش در کشو میزم دنبال چیزی می گشتم که چشمم به دفتر کهنه شعر و نقاشی نوجوانی افتاد، دفتری پر از یادبود و یادگار روزهایی که دنبال گم گشته ای بودم. دفتری پر از نقاشی های سیاه و سپید با خودکار بیک و چشمم به یک نقاشی افتاد که بی مناسبت با پائیز نیست.

بافت پیشین بندر بوشهر و چهار محل           بخش سه                محله بهبهانی

در گذشته در بوشهر پیشین در درون چهار محل محله های کوچکتر چند خانواری دیگر وجود داشت که به سبب کوچک بودن آنها بخشی از همان محل شمرده می شدند مانند محله *خیزمی ها، روغنی ها و محله یهودی ها در کوی بهبهانی که از همه بزرگتر بوده است، تـُل ارمنی، محله *گازران و دوانی ها. در گذشته یهودیان، مسیحیان و ارامنه گروه بزرگی از مردم شهر بوشهر را تشکیل می داده اند و این گروه های مذهبی در شهر دارای بخش خود بوده اند. در هر کدام از این محله های کوچک مردم آن محل برای خود مسجدی داشتند، یهودیان دارای کنیسه و مسیحیان و ارامنه دارای کلیسای خود بوده اند. یهودیان دارای دو محله و دو کنیسه بوده اند یک کنیسه در محله بهبهانی که تا زمانی نه چندان دیر شاید تا سال هزارو سیصد و پنجاه هنوز پا برجا بود و یهودیان از آن استفاده می کردند و دیگری در محله دهدشتی نزدیک خانه حاج رئیس که در هنگام بزرگتر کردن و ساخت اداره بندر و گمرک از بین رفته است. پدرم می گفت که در گذشته یهودیان بسیاری در بوشهر زندگی می کردند و در تابستان در نیمروز که هوا خیلی گرم بود و تاب و توان از دست می برد در سایه خنک زیر تاق ها در کنار دریا پر از یهودی بود و آنها در آنجا دراز می کشیدند و می خوابیدند. زیترا در بوشهر تاق های زیادی وجود داشته اند که بیشتر در کنار دریا بوده و بنام سازنده آن خوانده می شده اند، مانند تاق امیریه، تاق حاج رضا تجّار، تاق سید حسین بلدیه، تاق مهربان، تاق سید اَبُل و غیره که از آنها هم اکنون تنها چند تایی هنوز پا بر جا هستند. یهودیان دارای کار و پیشه گوناگون مانند زرگری، پارچه فروشی، پیله وری، عرق و می فروشی و غیره، بوده اند. پس از تشکیل دولت اسرائیل یهودیان زیادی از بوشهربه آن سرزمین رفته اند و بیشتر جوان ها راهی آمریکا شده و اندک شماری از آنها در بوشهر ماندگار شدند.

هنوز به یاد دارم که در روزهای شنبه همسر منوچهر که همسایه دیوار به دیوار عمویم بودند به در خانه عمو تک تک می زد و از عمو یا پسر عمو خواهش می کرد که بیایند و اجاق آنها را روشن کنند. آنها در روز شنبه کار نمی کردند و به روایتی عقیده داشتند و دست به آتش نمی زدند، گویا ترس داشتند که با کردن چنین کاری آتش خواهند گرفت بدین سبب در روز شنبه خود آتش روشن نمی کردند. از آنجایی که دانستنیهای من در باره یهودیان همشهری خیلی کم است چه خوب بود که کسانی از آنها که شاید این نوشته را می خوانند مرا در این زمینه یاری می کردند تا بتوان بیشتر از سرگذشت، فرهنگ و از آنها و محله اشان در بوشهر نوشت.

حال از کوی و برزن  یهودیان گذشته و به محل دیگری می رویم که در همان نزدیکی قرار دارد و کمتر کسی از آن چیزی نوشته است و آن غالـّه است. در گذشته کناره دریا روبروی خیابان ششم بهمن پیشین و انقلاب کنونی جایی که اکنون پارک درست کرده اند تا پوزه و *نوش باسیدون غالـّه نامیده می شده است و محل کار تمام ماهیگیران بوشهری در این کناره بوده است و آنها جُهازها، *ماشووه ها و بلم های ماهیگیری خود را در این محل نگهداری می کرده اند. و هر کسی که ماهی تازه و ارزان می خواسته بخرد می گفته برویم غالـّه ماهی بخریم. پدر بزرگم ( پدر مادرم ) که ماهیگیر بود می گفت که پدرش گفته یک روز چند ژاندارم آمدند و مرا با چندی دیگر از دوستان که در غالـّه سرگرم کار بودیم گرفتند و به ما گفتند باید شما ها به سجل احوال بیایید تا به شماها *سجل بدهند. در آن زمان ها مانند امروزه کسی شناسنامه و نام خانواده گی نداشته است و همه با نام پدر و به ندرت با نام مادر شناخته می شدند مانند جعفر *کل غُلملی، رسول قنبر و یا خدیجه حاج مریم و غیره به هر حال، آنها به ثبت احوال می روند و کارمندی که شناسنامه درست می کرده نام او و نام پدر و مادرش و سال تولد را می نویسد و سپس از او می پرسد که کار و پیشه شما چیست و پدر پدر بزرگم می گوید من ماهیگیر هستم و در غالـّه کار می کنم در این هنگام کارمند رو به او می کند و می گوید نام خانواده گی شما گذاشتم غالـّه بروید.

پا نویس:

*خیزُم = هیزُم، خیزُمی ها = هیزُمی ها       *گازران = رخت شوها       *نوش بر وزن حوش = نبش       * ماشووه = گونه ای از قایق و بلم ماهیگیری       *سجل = شناسنامه       *کل غُلملی = کربلایی غلام علی       *روی عکس ها کلیک کنید     *در زیر عکس کنیسه نوشته شده محله کوتی که این اشتباه است. محله یهودیان در کوی بهبهانی است.    

___________________________________________________________________________